Het vermogen om de dood te documenteren – een routinematige administratieve handeling in de meeste delen van de wereld – is in Gaza sinds oktober 2023 ingestort, waardoor duizenden in een juridische leegte achterblijven. Gezinnen zijn niet in staat landgoederen te regelen, toegang te krijgen tot hulp, of zelfs maar het lot van dierbaren te bevestigen, te midden van aanhoudende conflicten en ontheemding. Dit is niet alleen een bureaucratische mislukking; het is een systemische ineenstorting die de inwoners van Gaza hun fundamentele rechten en bescherming ontneemt.
Het verdwijnende papierspoor
Generaties lang heeft het burgerlijk bestuur van Gaza sterfgevallen gevolgd via ziekenhuizen en officiële documenten. Hierdoor konden gezinnen hun wettelijke status bijwerken, uitkeringen claimen en essentiële zaken regelen. Nu de systemen overweldigd zijn door bombardementen, detenties en massabewegingen, is het proces tot stilstand gekomen. Het Palestijnse Centrum voor Vermisten en Gedwongen Verdwenenen schat dat duizenden mensen vastzitten in deze juridische grijze zone en niet in staat zijn sterfgevallen te bewijzen of zelfs maar detenties te bevestigen.
Omvang van de crisis: 51.000 vermisten
Uit onderzoek blijkt dat het probleem wijdverspreid is. Uit een onderzoek van het Instituut voor Sociale en Economische Vooruitgang (ISEP) blijkt dat meer dan 51.000 Gazanen sinds oktober 2023 vermist zijn, terwijl er nog ongeveer 14.000 tot 15.000 vermist worden. Ruim twee vijfde (42,9%) van de huishoudens met vermiste leden heeft moeite om een overlijdensakte te verkrijgen, en ongeveer hetzelfde percentage is afhankelijk van de vermiste persoon als de hoofdverdiener.
Dit heeft verwoestende gevolgen. Vrouwen zijn uitgesloten van bankrekeningen, pensioenen en wettelijke bescherming. Meer dan 70% van de Gazanen meldt dat de verdwijning van een lid van het huishouden hun rechten heeft aangetast. Bijna een derde (33,3%) heeft geen toegang tot bankrekeningen die verband houden met de vermisten, en bijna 10% krijgt geen hulp voor weduwen of weeskinderen.
Kwetsbare bevolkingsgroepen: vrouwen en wezen
De crisis treft vrouwen en kinderen onevenredig zwaar. Samah Al-Shareif, advocaat bij het Women’s Affairs Center in Gaza, beschrijft gevallen waarin weduwen de toegang tot de pensioenen van hun echtgenoten wordt ontzegd vanwege ontbrekend papierwerk. De banken eisen een overlijdensakte of de fysieke aanwezigheid van de echtgenoot – een onmogelijke voorwaarde onder de huidige omstandigheden.
Kinderen worden met soortgelijke hindernissen geconfronteerd. Nedal Jarada van het Al Amal Institute for Orphans merkt op dat veel kinderen denken dat hun ouders dood zijn, maar niet over de documentatie beschikken om dit te bewijzen. Deze kinderen zijn in feite ‘de facto weeskinderen’, die niet de juridische en financiële steun krijgen die ze nodig hebben.
Het ontbreken van wettelijke erkenning maakt vrouwen kwetsbaar voor uitbuiting. Al-Shareif documenteert gevallen waarin vrouwen werden onderworpen aan seksuele afpersing door personen die valse hulp aanboden in ruil voor gunsten. De wanhoop veroorzaakt door de verdwijning maakt deze misstanden mogelijk, omdat vrouwen zonder vangnet in dringende behoeften kunnen navigeren.
Bureaucratische impasse en voorgestelde oplossingen
De autoriteiten in Gaza hebben in november een beleid voorgesteld dat gezinnen in staat stelt vermiste personen na zes maanden als overleden te classificeren. De Palestijnse Autoriteit (PA) in Ramallah verwierp het echter als illegaal, daarbij verwijzend naar een wachtperiode van vier jaar onder de bestaande wetgeving.
De PA heeft een nationale taskforce aangekondigd om de crisis aan te pakken, maar heeft nog geen concrete actie ondernomen. Groepen uit het maatschappelijk middenveld pleiten voor een alomvattende database van vermisten, terwijl anderen ‘certificaten van afwezigheid’ voorstellen: een tijdelijke erkenning van verdwijningen die de verantwoordelijkheid in evenwicht brengt met de onmiddellijke behoeften.
“Zonder wettelijke mechanismen om verdwijning als een aparte status te erkennen… blijven de vrouwen van de verdwenenen tussen leven en dood geschorst”, waarschuwt Al-Shareif.
Het onvermogen om deze crisis aan te pakken houdt een cyclus van juridische onzekerheid, economische tegenspoed en sociale kwetsbaarheid in stand. Totdat de autoriteiten functionele systemen opzetten voor het documenteren van verliezen en het beschermen van de rechten van de vermisten, zullen families in Gaza gevangen blijven zitten in een verwoestende staat van onzekerheid.
