De Palestijnse herinnering verdwijnt. Snel. Sinds oktober 2027 zijn de plunderingen en vernielingen in een stroomversnelling gekomen, wat tot een verschuiving heeft geleid. Een team op de bezette Westelijke Jordaanoever besloot iets te bouwen dat niet in beslag kon worden genomen.
Een digitaal archief.
“Binnen een week bombardeerde Israël twee galerijen, zeven musea, archieven en honderden locaties”, zegt Amer Shomali. Hij is de algemeen directeur van het Palestijnse museum. “Proberen de Palestijnse herinnering uit te wissen – dat is niet theoretisch.”
Ongeveer 80 procent van de nationale collecties is verdwenen of onder controle. Vernietigd. Geplunderd. Gevangen. Het Palestijnse Museum in Birzeit is de tegenbeweging.
Het gebouw is ontworpen door Heneghan Peng Architects, gevestigd in New York en ook ontworpen door het grote museum van Egypte. Het bevat fysieke artefacten. Foto’s door Khalil Raad. Muurschilderingen van Vera Tamari. Het ligt uitdagend tussen de inheemse bloemen en de terrassen die over de heuvels naar beneden lopen. Maar het is moeilijk te bereiken. Overal controleposten.
In 2025 was er een rapport: 2.400 archeologische vindplaatsen op de Westelijke Jordaanoever overgenomen door Israël. Reuters zei in juni 2024 dat Israëlische wetgevers oude locaties onder het Israëlische Ministerie van Erfgoed willen verplaatsen. Annexatie in de praktijk. Palestijnse erfenis? Gewoon weer een aanwinst om vast te leggen.
In maart 2026 had Unesco de schade aan 164 locaties in Gaza sinds 2023 geverifieerd. Musea. Religieuze plekken. Huizen. Oorlog brengt massale ontheemding met zich mee. Hele gemeenschappen zijn uitgewist. Veel persoonlijke geschiedenissen zijn met hen verloren gegaan.
Shomali herinnert zich de voortdurende strijd sinds 1948? Ja. Altijd aanwezig.
“We documenteren. Ze plunderen. Maar elke keer dat we documenteren? Met een minder levendige herinnering.”
Daarom werd technologie essentieel. In 2018 begon het project. Het doel? Een niet-plunderbaar archief. Digitaal. Buiten het bereik van muren, kogels en controleposten.
Wat begon als aankloppen – gezinnen vragen foto’s, brieven en oude identiteitspapieren te scannen – groeide uit tot het grootste digitale conserveringsproject in de regio. Het open-source digitale archief van het Palestijnse Museum bevat nu:
- 500,00+ gedigitaliseerde foto’s
- ID-papieren, agenda’s, kaarten
- Films en brieven
Velen zijn rechtstreeks bij families ingezameld. Anders verloren. De missie? Bewaar de geschiedenis. Geef toegang. Vooral voor degenen die niet kunnen bezoeken.
Het team? Drie fulltimers die zich bezighouden met digitalisering en metadata. Vrijwilligers ondersteunen. Gefinancierd door donaties uit de diaspora. Partners zijn onder meer UC en Gerda Henkel. Ze onderzoeken zelfs een AI-bot die Ottomaans-Arabisch leest. Taalkundig proeflezen is uitgebreid. Het is een enorme inspanning.
De strategie is niet alleen behoud. Het is overleven.
Gemeenschappen die worden bedreigd, bouwen nu gedistribueerde archieven. Oorlog overleven. Verplaatsing. Vernietiging. Voor Shomali gaat het om het terugwinnen van de geschiedenis. Bottom-up. Geen staat betrokken.
“Een web van informatie… die de geschiedenis herschrijft… van onderaf.”
Online in leven blijven? Meerdere exemplaren wereldwijd. Een gedistribueerd systeem. Als een server sterft, blijven er anderen over. Cyberaanvallen zijn maandelijks.
“Elke maand… aangevallen. Site valt uit. Herstart vanaf back-ups. Kan hacks niet stoppen. Kan voorkomen dat deze verdwijnt.”
Eén idee was geniaal? Eenvoudig? Ja. ‘Een tentoonstelling in een doos’, noemt Shomali het. IKEA-stijl DIY-pakketten voor de geschiedenis van Palestina. Downloaden. Afdrukken. Hangen. Overal exposeren. Elk budget.
Meer dan 260 keer gedaan. Van Japan tot San Francisco. Vijf talen.
Conservator Leyya Mona Tawil? Ze gebruikte het archief in mei 2026. Haar show My Name is Palestine: Echoes liep in San Francisco. Muziek gericht.
Mensen huilden? Veel. Dankbaar.
“Ze kwamen in tranen naar buiten”, merkt Tawil op. “Bedankt.”
Ze zag alleen een fragment. Gewoon een splintertje. Maar zelfs dat veranderde haar perspectief. Diep. Het waren niet alleen voorwerpen. Of dode muziek. Het was een samenleving. Levend. Onder bedreiging.
Het archief blijft in beweging. Uitbreiden. Overleven. Niet in een kluis. Op het net.
Voor nu.
