Het begint met kankergeneeskunde. Of dat is tenminste waar de blauwdruk vandaan komt. Een therapie die is ontworpen om het lichaam een boost te geven tegen tumoren, wordt ingezet voor een virus. En op dit moment zien de eerste tekenen er veelbelovend uit.
Het proof-of-concept
Twee mensen met HIV zijn momenteel vrij van detecteerbaar virus. Geen dagelijkse pillen. Slechts een eenmalige infusie van hun eigen ontwikkelde immuuncellen. Eén is al bijna twee jaar schoon. De ander al bijna een jaar. Ze stopten volledig met hun medicatie.
Steven Deeks, de professor van de UC San Francisco die dit kleine proces leidde, houdt het gegrond. “Dit zijn de begindagen”, zegt hij op de ASGCT-bijeenkomst in Boston. Hij zorgt ervoor dat hij de maan nog niet verkoopt. Als dit werkt. Als het veilig is. Dan kunnen ze zich zorgen maken over het betaalbaar en schaalbaar maken ervan. Maar voorlopig houdt het proof of concept stand.
Deze techniek heet CAR-T-therapie. Je hebt het misschien gehoord. Het heeft duizenden mensen gered van hardnekkige kankers. Onlangs heeft het zelfs enkele auto-immuunrampen getemd. Andrea Gramatica van amfAR ziet het potentieel duidelijk. Ze merkt op dat dit onderzoek het HIV-veld een tastbare aanwijzing biedt. Het immuunsysteem leren het virus zonder medicijnen te bestrijden is niet alleen maar theoretisch. Het is haalbaar.
De moeilijke weg naar genezing
Sinds het begin van de jaren 80 zijn we op zoek naar een geneesmiddel. We hebben het nog niet helemaal gevonden. In plaats daarvan vonden we antiretrovirale therapie (ART). Het houdt het virus tegen. Het houdt mensen in een bijna normaal leven. Maar de pillen blijven voor altijd in het kastje. Voor velen is dat prima. Voor miljoenen mensen in gebieden met lage inkomens waar de medicijnen niet terechtkomen, is het niet genoeg.
Tot nu toe zijn er minder dan een dozijn gedocumenteerde functionele behandelingen. Functioneel is hierbij het sleutelwoord. Het virus is niet verdwenen. Het verbergt zich. Zo diep onderdrukt dat het lichaam het negeert en er geen medicijnen nodig zijn.
In elk van deze gevallen ging het om stamceltransplantaties. Hoog risico. Intensief. De meest gebruikte donoren met een zeldzame CCR5-mutatie – een natuurlijke verdediging tegen het binnendringen van HIV. Timothy Ray Brown. De Berlijnse patiënt. De eerste uit de kast in 20081. Maar je kunt veertig miljoen mensen niet behandelen met beenmergtransplantaties bedoeld voor leukemiepatiënten. Graft-versus-host-ziekte is een vervelende bijwerking. Niet bepaald schaalbaar.
Engineering van de Sentry
Boro Dropulić leidt Caring Cross. Zijn missie? Creëer die stamcelmagie opnieuw zonder de diagnose van kanker of de zeldzame donor. Hij wil de uitkomst doelbewust manipuleren.
Kanker en HIV spelen soortgelijke trucs. Beiden verbergen zich voor het immuunsysteem. Bij standaard CAR-T nemen de artsen uw T-cellen af. Ze halen ze uit je bloed. Vervolgens plakken ze in een laboratorium chimere antigeenreceptoren op de cellen. Nieuw pantser. Deze receptoren zorgen ervoor dat de cellen zich kunnen hechten aan specifieke eiwitdoelen. Vind de slechteriken. Vernietig ze.
Voor HIV ontwikkelde het team T-cellen om twee verschillende delen van het virus te volgen. Verdubbel het aantal doelen dat moeilijker te ontwijken is. “Deze cellen blijven als schildwachten”, legt Dropulić uit. Het idee is eenvoudige waakzaamheid. Als de virale sintels flikkeren, doden deze cellen de vonk voordat deze brandt.
Wie werkt en waarom
Negen mensen probeerden het schot. Eerst allemaal over KUNST. Ze werden in twee groepen opgesplitst. De eerste drie kregen alleen de cellen geen conditioneringsmedicijn. Een veiligheidscheck. Zoals verwacht kwam hun virus binnen enkele weken terug.
De volgende zes kregen cellen plus het conditionerende medicijn om de nieuwe immuuntroepen te helpen zich uit te breiden. De resultaten liepen sterk uiteen op basis van timing.
Degenen die laat in het spel met ART begonnen, kwamen terug. Snel. Ze hadden hun pillen weer nodig. Maar de drie die kort na de diagnose met ART begonnen, deden het beter. Twee hebben nog steeds geen virus. Op 10 maanden. Op 20 maanden. Eén daarvan slaagde erin twee maanden stilte te houden vóór de opleving. De geschiedenis van het lichaam is belangrijk. Het lijkt erop dat hoe schoner de lei is, hoe beter de CAR-T werkt.
De prijs van hoop
Zelfs als dit vliegt, zal de financieringscommissie waarschijnlijk niet meteen blij zijn. Het huidige proces is een logistiek beest. Er komt bloed uit. Cellen worden weggestuurd voor wekenlang genetisch sleutelen. Dan gaat de cocktail er weer in. In de VS kost dat tussen de $300.000 en $475.000 per shot.
Doe de wiskunde. Veertig miljoen mensen hebben dit nodig. Dat zijn miljarden aan gezondheidszorgbudget die onmiddellijk verdampen. Niet gebeurt. Niet zo.
Maar de laboratoria zijn al aan het herhalen. Ze willen de externe productie helemaal overslaan. Maak de CAR-T-cellen in de eigen aderen van de patiënt. Een enkele injectie. Geen bloedafname. Geen weken wachten in een steriele faciliteit. Gewoon een oplossing.
“Deze cellen kun je in het lichaam maken”, zegt Deeks. Hij plaatst daar ‘in theorie’ meestal voor juridische dekking, maar de hoop is reëel.
De technologie gaat snel. Het virus beweegt langzamer. We zijn dichter bij een wereld zonder pillen dan de meeste politici zullen toegeven. De vraag blijft echter: zullen we de economie op orde krijgen voordat de patenten alles op slot doen?
Alleen de tijd zal leren of de schildwachten op de hoogte blijven.
