Het hoofdkantoor in Den Haag ziet er bescheiden uit voor een bedrijf dat al meer dan een eeuw de mondiale energie domineert. Royal Dutch Shell PLC is een van de grootste beursgenoteerde petroleumbedrijven ter wereld. Het is actief in meer dan 90 landen. De reikwijdte is enorm: de exploratie, productie, raffinage en marketing van ruwe olie. Chemische grondstoffen voor diverse industrieën maken ook deel uit van het portfolio. De naam komt voort uit een complexe geschiedenis van rivaliserende bedrijven die zich uiteindelijk realiseerden dat vechten minder winstgevend was dan samenwerken.
De rivalen die partners werden
Om Shell te begrijpen, moet je teruggaan naar het einde van de 19e eeuw. Er ontstonden twee afzonderlijke entiteiten uit verschillende hoeken van Europa. In Londen nam Marcus Samuel het import-exportbedrijf van zijn vader over. Zijn vader handelde in oosterse granaten. Dat gaf het bedrijf zijn naam. Samuel begon in 1878 met het verwerken van kerosinezendingen. Hij breidde zich snel uit. In 1892 exploiteerde hij tankers in het Verre Oosten. Hij richtte oliedepots op. In Borneo verzekerde hij zich in 1896 van oliebronnen en raffinaderijen.
Hij richtte in 1897 de “Shell” Transport and Trading Company, Limited op. De expansie zette zich voort. Op Sumatra werden contracten voor aardolie getekend. Texas. Rusland. Roemenië. Samuel werd in 1898 tot ridder geslagen. In 1925 werd hij burggraaf Bearsted. De Britse kant van de vergelijking was agressief.
Ondertussen had een groep bankiers en voormalige koloniale bestuurders aan de andere kant van het kanaal in Nederland andere ambities. In 1890 richtten zij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen op. De vertaling is een mondvol. Het betekent grofweg Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor de Exploitatie van Oliebronnen in Nederlands-Indië. Ze ontwikkelden in 1892 hun eerste pijpleiding en raffinaderij op Sumatra. Ze putten lokale olievelden uit. Onder Hendrik W.A. Deterding, die de inspanning na 1896 leidde, bouwden ze tankers en opslagfaciliteiten. Ze creëerden een verkooporganisatie. De Nederlandse kant was gericht op winning en infrastructuur.
De fusie van 2007 die alles veranderde
De twee ouders waren rivalen. Maar tegen 1903 zagen ze de logica in integratie. Ze combineerden hun distributie- en verkoopactiviteiten voor de verkoop in het Verre Oosten en de productie in Oost-Indië. Het was een voorzichtige stap. De volledige fusie vond plaats in 1907. Hierdoor ontstond de Koninklijke/Shell Groep. Het was een rechtspersoon onder leiding van twee moedermaatschappijen: Royal Dutch Petroleum Company Ltd. uit Den Haag en Shell Transport and Trading Company, PLC uit Londen.
Onder deze twee reuzen bevonden zich dochterondernemingen die over de hele wereld actief waren. De belangrijkste Amerikaanse dochteronderneming, Shell Oil Company (SOC), werd opgericht in 1922. Het is nog steeds de grootste dochteronderneming. Deterding was algemeen directeur van de groep. In 1913 was de gecombineerde entiteit uitgegroeid tot een prominente positie onder de oliemaatschappijen in de wereld. Ze namen productiebedrijven in Roemenië over. Rusland. Irak. Egypte. Venezuela. Mexico. Californië. Oklahoma. De verkoopactiviteiten breidden zich uit naar Europa, Azië, Australië, Afrika en Amerika.
Het schandaal en de structurele revisie van 2004
De groep bracht de rest van de 20e eeuw door met het zoeken naar nieuwe reserves. Ze keken overal. Het Midden-Oosten. Afrika. De Noordzee. Noord-Amerika. Ze boorden in de Golf van Mexico. Ze hebben oliezanden gewonnen in Alberta, Canada. Tot 2004 leek de groei niet meer te stuiten.
In dat jaar maakte Royal Dutch/Shell bekend dat zij haar bewezen olie- en gasvoorraden ernstig had overschat. De herziening was wreed. Schattingen die het jaar daarop werden vrijgegeven, verlaagden de reserveschattingen van het bedrijf met maar liefst 40 procent. De lagere cijfers verminderden de waarde van de aandelen van het bedrijf. Aandeelhouders waren niet blij. Ze eisten een meer open en responsieve bedrijfsstructuur.
Het dual-listed, dual-parent-model uit 1907 zag er verouderd uit. In 2005 werd de eeuwenoude Koninklijke/Shell Groep vervangen door één bedrijf. Deze herstructurering vond onmiddellijk plaats. De nieuwe entiteit kondigde een ambitieus investeringsprogramma in exploratie en productie aan. Het doel was om de olie- en gasreserves die op papier waren opgeblazen weer op te bouwen.
Consolidatie van de macht op het gebied van LNG
De structuur van één bedrijf maakte snellere, duidelijkere strategische stappen mogelijk. Een van de grootste kwam later. In 2015 stemde Royal Dutch Shell ermee in om de BG Group over te nemen. BG was een belangrijke producent van vloeibaar aardgas (LNG). Bij de overname ging het niet alleen om de omvang. Het ging om het verstevigen van de positie van Shell als een van de leiders in de opkomende LNG-industrie. De geschiedenis van Shell is een geschiedenis van aanpassing. Het begon met twee rivaliserende koningen van de oliehandel. Het eindigde met een verenigde mondiale reus die geconfronteerd werd met de complexiteit van de moderne energiemarkten. De reserves zijn er nog. De concurrentie is net zo hevig.
